Thưa các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đồng chí lãnh đạo bộ, ban ngành Trung ương và địa phương,

Thưa các bậc lão thành cách mạng, các quý vị đại biểu, các thế hệ nhà giáo, nhà khoa học và các cháu sinh viên, học viên thân mến,

Thưa các vị khách quốc tế,

Hôm nay, trong niềm vui lớn kỷ niệm 120 năm ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội, tôi rất xúc động khi nhớ đến ngôi trường Đại học có một dấu ấn cực kỳ đặc biệt, hơn 80 năm trước, Bác Hồ đã trực tiếp chủ trì lễ khai giảng đầu tiên của nền giáo dục đại học Việt Nam độc lập. Từ dấu mốc thiêng liêng ấy, Đại học Quốc gia Hà Nội đã trở thành một biểu tượng rực rỡ của trí tuệ Việt Nam, là nơi hội tụ khát vọng học thuật, hun đúc nhân tài, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Trong không khí trang trọng, tự hào và phấn khởi của buổi lễ, thay mặt lãnh đạo Đảng và Nhà nước, tôi thân ái gửi tới các đồng chí lãnh đạo, quý vị đại biểu, các thế hệ giáo sư, nhà nghiên cứu, thầy giáo, cô giáo, cán bộ, sinh viên, học viên, cựu sinh viên và người lao động của Đại học Quốc gia Hà Nội những tình cảm thân thiết, lời thăm hỏi chân thành và lời chúc mừng tốt đẹp nhất.

Chúc mừng Đại học Quốc gia Hà Nội được nhận phần thưởng cao quý của Đảng và Nhà nước trao tặng: Huân chương Lao động hạng Nhất.

Thưa các đồng chí, các đại biểu,

Đất nước ta có truyền thống ngàn năm văn hiến, luôn coi trọng hiền tài là “nguyên khí của quốc gia”, là nền tảng quyết định thịnh suy của đất nước. Tư tưởng ấy được khắc ghi trên bia đá Văn Miếu - Quốc Tử Giám - Trường Đại học đầu tiên của Việt Nam và được tiếp nối trong không gian phát triển của Đại học quốc gia Hà Nội.

Nhìn lại lịch sử Đại học Đông Dương từ khởi đầu năm 1906, chúng ta càng hiểu sâu sắc ý nghĩa của ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội hôm nay. Đây là dấu mốc khai sinh nền giáo dục đại học hiện đại trên đất Việt Nam, đồng thời là một trong những mô hình đại học đa ngành, đa lĩnh vực ra đời sớm nhất ở Đông Nam Á. Từ mái trường này, nhiều thế hệ trí thức Việt Nam đã trưởng thành, lựa chọn con đường dấn thân, phụng sự dân tộc và làm rạng danh đất nước.

Kỷ niệm 120 năm ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội là dịp để chúng ta tri ân một dòng chảy tri thức bền bỉ, từ truyền thống hiếu học nghìn năm của dân tộc, qua dấu mốc khai mở giáo dục đại học hiện đại, đến sứ mệnh hôm nay là ươm dưỡng nhân tài để phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân và nâng tầm trí tuệ Việt Nam.

Thưa các đồng chí và quý vị đại biểu,

Sau Cách mạng tháng Tám, tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ Lâm thời ngày 3/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”, đồng thời phát động cuộc vận động chống “giặc dốt” cùng với “giặc đói” và giặc ngoại xâm. Đó là tầm nhìn chiến lược sâu sắc của Người: Muốn giữ vững độc lập, xây dựng đất nước giàu mạnh thì phải khai mở dân trí, chấn hưng dân khí và trọng dụng nhân tài. Trong thư gửi học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, Người đã khơi dậy khát vọng đưa dân tộc “bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu”. Khát vọng ấy nhanh chóng được cụ thể hóa. Cuối tháng 9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ thị “sớm mở cửa lại trường đại học” và quyết định thành lập Đại học Quốc gia Việt Nam trên cơ sở kế thừa và phát triển từ Đại học Đông Dương.

Rồi cũng chính tại ngôi trường này, ngày 15/11/1945, Bác Hồ đã tham dự và chủ trì Lễ khai giảng đầu tiên của Đại học Quốc gia Việt Nam, trực tiếp trao bằng tốt nghiệp cho sinh viên Y khoa, đồng thời cùng các đồng chí Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Vũ Đình Hòe… tham gia giảng dạy một số môn quan trọng như Hiến pháp, Luật và Kinh tế. Hình ảnh ấy thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Nhà nước cách mạng non trẻ đối với giáo dục đại học, đồng thời gửi đi thông điệp mạnh mẽ về vai trò của tri thức và nhân tài trong sự nghiệp dựng nước, giữ nước. Sự ra đời của Đại học Quốc gia Việt Nam là dấu mốc khai sinh nền giáo dục đại học Việt Nam hiện đại trong kỷ nguyên Độc lập. Ngay từ ngày khai giảng đầu tiên, nhà trường đã tự nguyện lãnh sứ mệnh trở thành “một lực lượng mạnh trong những lực lượng chiến đấu của dân tộc Việt Nam”, “một thành lũy để trường kỳ kháng chiến phục hồi hoàn toàn lãnh thổ và giải phóng tinh thần cho dân tộc”.

Trải qua 120 năm từ Đại học Đông Dương và hơn 80 năm trong kỷ nguyên Độc lập, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nền giáo dục đại học Việt Nam đã không ngừng trưởng thành, phát triển mạnh mẽ, với 244 cơ sở giáo dục đại học, trong đó có hai Đại học Quốc gia và 10 đại học đa ngành, đa lĩnh vực. Bằng trí tuệ, trái tim yêu nước, ý thức trách nhiệm và khát vọng phụng sự, các thế hệ nhà giáo, nhà khoa học, trí thức và sinh viên Việt Nam đã có nhiều đóng góp to lớn cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đảng, Nhà nước và Nhân dân luôn trân trọng, ghi nhận và đánh giá cao những cống hiến bền bỉ, quý báu ấy.

Với những đóng góp xuất sắc qua nhiều thế hệ, năm 2006, Đại học Quốc gia Hà Nội vinh dự trở thành cơ sở giáo dục đại học đầu tiên của cả nước được tặng Huân chương Sao vàng - phần thưởng cao quý nhất của Đảng, Nhà nước, Nhân dân và hôm nay là Huân chương Lao động hạng Nhất. Đây không chỉ là dấu ấn ghi nhận sự đóng góp mà cả sự gửi gắm kỳ vọng, niềm tin và cũng là sự đòi hỏi rất cao của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với Đại học Quốc gia Hà Nội trên con đường phát triển. Việc Bộ Chính trị (Khóa VII) chủ trương thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội là một quyết sách có tầm chiến lược nhằm tập trung nguồn lực xây dựng một trung tâm đại học đa ngành, đa lĩnh vực, chất lượng cao, ngang tầm khu vực và quốc tế; giữ vai trò nòng cốt, dẫn dắt giáo dục đại học Việt Nam, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp Đổi mới và hội nhập của đất nước.

Nhìn lại chặng đường đã qua, Đại Quốc gia Hà Nội đã nỗ lực rất lớn, đạt nhiều thành tựu quan trọng, rất đáng trân trọng. Nhưng bước vào kỷ nguyên mới, yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước, đòi hỏi Đại học Quốc gia Hà Nội phải nỗ lực cao hơn, hành động mạnh mẽ hơn, bứt phá rõ rệt hơn để thực sự xứng đáng với tầm vóc và sứ mệnh của một đại học quốc gia. Đảng ta đã nhiều lần cảnh báo, tụt hậu là nguy cơ bao trùm, đe dọa vận mệnh và tương lai dân tộc. Tụt hậu về trình độ phát triển bắt nguồn từ tụt hậu về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, về hàm lượng tri thức trong sản xuất, dịch vụ và quản trị quốc gia. Trong thời đại toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ phát triển như vũ bão, tụt hậu đồng nghĩa với lệ thuộc, suy yếu và đánh mất cơ hội vươn lên.